Feiten en fabels-krant

Voor energiecoöperatie HilverZon onderzochten we wat woningeigenaren belemmert om contact op te nemen met een leverancier van spouwmuurisolatie.

Aanleiding gedragsonderzoek
Om de CO₂-uitstoot te verminderen, zijn in het Klimaatakkoord van Parijs en het Nederlands Klimaatakkoord doelen vastgesteld. Gemeenten spelen hierin een belangrijke rol; zij werken samen met energiecoöperaties om bewoners te ondersteunen bij verduurzaming. HilverZon vervult deze rol voor de gemeente Hilversum en is de opdrachtgever van dit gedragsonderzoek.

Gedragsvraagstuk
In overleg met HilverZon is gekozen voor onderzoek in het Schilderskwartier in Hilversum. De wijk kent een relatief hoog gasverbruik en bewoners beschikken gemiddeld over een ruime financiële buffer. De focus ligt op huishoudens met thuiswonende kinderen. Omdat spouwmuurisolatie relatief laagdrempelig is en veel energiebesparing kan opleveren, richtte het onderzoek zich op deze maatregel.

’Als we waren afgegaan op onze aanname dat deze doelgroep te druk is en geen zin heeft in gedoe, hadden we een duidelijke focus gehad, maar we hadden de plank ook flink misgeslagen’

Eerste gedachten over de doelgroep
In gesprek met stakeholders - voorafgaand aan het onderzoek - werden ‘te druk’ of ‘geen zin in gedoe’ vaak genoemd als de belangrijkste barrières voor deze doelgroep. Ze is weinig zichtbaar op bewonersbijeenkomsten en vraagt relatief weinig energiecoachgesprekken aan.

Onderzoek
Uit literatuur en kwalitatieve interviews met de doelgroep kwamen echter andere centrale gedragsfactoren naar voren. Zo is er behoefte aan betrouwbare informatie van onafhankelijke bronnen. Daarnaast weet de doelgroep niet altijd welke mogelijkheden er zijn voor de eigen woning en wat de kosten en opbrengsten daarvan zijn. En een belangrijke: tegenstrijdige informatie over spouwmuurisolatie zorgt voor onzekerheid en belemmert het ondernemen van actie.

Passende gedragstechnieken
Om in te spelen op de gedragsfactoren zijn diverse passende gedragstechnieken verwerkt in een interventie: een Feiten en Fabels-krant over spouwmuurisolatie.

Resultaten kwantitatief onderzoek
Onderstaand de meest opvallende resultaten:

Alle respondenten schatten de kosten naderhand lager in: gemiddeld 55% lager én realistischer. De uitkomst is indicatief, maar laat wel zien dat de interventie inspeelt op een belangrijke gedragsfactor.
Kosten kwamen in de interviews nauwelijks als barrière naar voren, maar de lage kosten lijken een belangrijke motivator. Door de hoge kostenverwachting zorgt de werkelijke prijs voor een gevoel van winst, een kado; het referentieprijs-effect (Wang et al., 2025).
Bij spouwmuurisolatie gaat het vaak om (onterechte) zorgen over vochtproblemen of de overtuiging dat een huis via de spouw moet kunnen “ademen”. Problemen door verkeerd aangebrachte spouwmuurisolatie zijn zeldzaam: ze werden vastgesteld bij slechts 0,73% van de controlepunten bij een grootschalig onderzoek (AaCee Bouwen en Milieu Centraal & TU Delft Bouwkunde, 2015). Na de interventie daalden de negatieve verwachtingen, wat suggereert dat het benoemen en ontkrachten van zorgen effectief is geweest.
Contact met de doelgroep bleek een uitdaging. Dit betekent echter niet dat zij weinig duurzaam gedrag vertonen; veel bewoners hebben al grote isolatiemaatregelen getroffen en zoeken zelfstandig informatie. Het beeld dat deze groep weinig doet lijkt daarom onterecht.

Download beknopt onderzoeksverslag →

Hoe wordt de krant ingezet en geborgd?
De krant belandt niet vanzelf bij bewoners die nog geen spouwmuurisolatie hebben. Een belangrijk startpunt is de opleiding van energiecoaches. Zij krijgen inzicht in de zorgen en vragen van bewoners en leren hoe deze met feiten en uitleg kunnen worden weggenomen.

Daarbij leren zij de krant kennen en kunnen deze tijdens huisbezoeken inzetten. Daarnaast kan de krant worden gebruikt tijdens bewonersbijeenkomsten om interactie en gesprek over zorgen en vragen te stimuleren. Ook is voorgesteld de krant op logische, openbare plekken neer te leggen, zodat bewoners worden bereikt die nog niet actief op zoek zijn naar informatie.

Belangrijkste les
De belangrijkste les uit dit onderzoek is dat we niet zomaar konden uitgaan van onze eerste aanname. Hoewel aannames vaak een kern van waarheid bevatten, zouden we de doelgroep tekort hebben gedaan als we ons hadden gericht op het beeld van een “te drukke doelgroep die geen tijd of zin heeft om te verduurzamen”. We zouden een interventie hebben ontwikkeld die niet goed aansloot op de barrières en drijfveren van deze doelgroep.